Gaur labain egin dut, zangotrabatu dit eta musturrez aurrera, goizeko zortzirak ez direla, etxeko sukaldean irratiari zarataka hasi naiz.

Txilen 33 mehatzari harrapatuta daudela esan dute; onik aurkitu dituzte gela batean. Azken 18 egunak esnea edanez eta durazno izeneko fruta bat janez pasatu omen dituzte.

"Durazno" izeneko fruta bat?! Bai! Laster EiTBko dokumental batean erakutsiko dute hegoamerikarrek ugaltzeko erritu berezi bat egiten dutela, coger izeneko ekintzaz amaitzen omen dute erritu berezi hori.

Nire mundiala irabazi dot, San Joan lagun… eta Olatz eta Josu… eta Itziar eta Jon…

____________

Para los viejos: ¡¡¡Gané mi mundial!!!

]]> http://laugarrena.wordpress.com/2010/06/23/gooooooooooooooooooooooooooooooool/feed/ 0 retroemigrante http://laugarrena.wordpress.com/2010/06/02/frutok/ http://laugarrena.wordpress.com/2010/06/02/frutok/#comments Wed, 02 Jun 2010 15:54:10 +0000 maisujuan http://laugarrena.wordpress.com/2010/06/02/frutok/ ]]> Maiatza hile latza. Azterketarik azterketa ni eta azterketarik azterketa nire ikasleak; beraz, ni ere aztergai. Ai! Eta Bizkaiko Foru Aldundia ate joka, errenta aitorpena egin behar dudala eta.

Nik, urtero legez, aurten ere lasai egin dut . Aurtengoa, gainera, soseguz ibiltzeko urtea izan da; izan ere, andreak ez du lanik egin, hipotekak hilero ikaratu gaitu eta iaz gure semetxoa jaio zen.

Ba, zer eta uste genuena baino zati eder bat gutxiago itzuliko digute. Kontuak txarto aterako genituen, baina, badaezpada, bankura hots egin dut ea zer gertatu den.

Antza, bankukoaren arabera, nik sartu bako paper bat aurkitu dute eta horregatik gehiago ordaindu behar genuen; andrea lanean egon izan balitz, baina, berari dagokion mailegu zatitik ere desgrabatu genezakeen. Kontrara, lanean ez denez ari izan -soilik umea zaindu eta hazi-, irabazirik ez du sortu -soilik umea-.

Zoratu egin nau. Orain Bizkaiko Foru Aldundiko demokrata berriek, Rouseauren liburutxoren bat irakurri dutela eta, gu hiritar moduan hartzea erabaki dute: neu hiritar bat, nire andrea beste hiritar bat; bakoitzak bere diru sortze ahalmena dugula. Gure semetxoa, berriz, desgrabagai bat, kenkaria.

Bizkaiko Foru Aldundiko difrutatu frutok:

Gu ez gara hiru ni, gu ez gara hiru hiritar -citoyen-. Gu familia gara.

Ez duzue gainditzen azterketa morala. Uste nuena baino latzago erakutsi zaituzte maiatzak.

Bizitzako erabakiak neurtzeko era bi daude, bizitza ulertzeko dagoen bezainbeste era. Lehenengoa, ingeniari eta bankeroen artean ulergarriena: arrazoiaren ikuspegitik neurtzea, kausa-ondorio ikuspegitik, alegia.

Nire bizitza horrelakoekin azaldu beharko banu, kontserbatorioa nolatan utzi nuen kontatu beharko nuke. Edo paper bati sua ematea zelan otu zitzaidan, maisua klasean zegoela… eta horrek eragin zidan eskola aldaketa. Eta Europara emigratzeko lehenengo pausua noiz eman nuen. Ezin ahaztuko nuke taberna hartu nuenekoa, ezta UNEDen izena eman izana ere… Horiek lirateke kanpoko ikuskatzaile batek aipatuko lituzkeen nire bizitzaren ardatzak, arrazoiaren bidekoak.

Baina, aurrerago esan dudan legez, horiek arrazoiaren munduan dute garrantzia: ni kontserbatorioan antzina nengoen sobera; eskola horretatik berdin-berdin botako ninduten; txikitan hasi nintzen igartzen Buenos Aireseko aire kutsatuak itotzen ninduela; taberna hartzera biziak eraman ninduen, eta ikasten berriro hastea ez zen izan nire formazioaren ondorioa besterik.

Batzuek uste dute bizitza arrazionala dutela ardatz; nik, berriz, ondo dakit emozioan dagoena ardatza. Horra beste ikuspegi posiblea, emozioena. Bizitzaren benetako ardatza eta erabakien benetako garrantzia haiek erakusten baitute.

Emozio bat

Zortzi bat urte edukiko nituen lehenengo erabaki garrantzitsua hartu nuenean, Buenos Aires inguruko auzo batean bizi zen gure aita eta kalean olgatzen nintzen zapatu-domeketan. Aitaren etxearen aurreko espaloian, etxeen artean, lur sail soil bat zegoen, bi metro eta erdiko horma batek ezkutatuta. Han, etxe aurreko horma hari begira, orduak pasatzen nituen orekari eutsiz zelan igaro nintekeen pentsatzen. Funanbulistak zirkoan ikusiak nituen eta zoratu egin ninduten: zinez txarra nintzen orekari eusten, baina haren gainean ibili nahi nuen nik.

Egun batean horma hartara igo nintzen. Alderdi batera kalea eta espaloia, bestera sastraka eta ezkutukoa, bietara bi metro eta erdiko kolpea. Lehenengo pausua eman nuen, ondoren bigarrena, gero hirugarrena eta horrela bost metroko horma hura punta batetik bestera igaro nuen arte. Zortzi bat urte baizik ez nuen artean.

Erabaki garrantzitsua ez dakit zein izan zen, lehenengo pausua ematea ala horra gora igotzea, ez dakit noiz erabaki nuen beste alderdira ailegatu behar nuela.

Harrezkero, ziurtasunik gabe eta fedez betea aurrera egitea erabakitzen dudan bakoitzean, horma haren hasieran nago berriro.

Beste emozio bat

Nik telebistarik ez ikusteko kablea ostenduta zeukan amak. Zer edo zergatik ipinitako zigorra zen; ni telebistaren erabateko menpekoa nintzen orduan. Auzoko denda batera joan eta telebista horretarako kablea erostea erabaki nuen. Behar nuena eman zidaten eta, diru nahikorik eduki ez nuenez, zorko utzi nuen. Biharamunean edo hurrengo egunean ordainduko niela agindu nien. Biharamuna igaro zen eta nik ahaztu; hurrengo egunean ere laster joan nintzen etxera telebista ikustera zorrik kendu barik. Noizean behin gogoratzen nintzen zorraz, baina egun bat bera ere ez zen ona izan ordaintzera joateko.

Urteak igaro ziren eta nire itxura aldatu ere bai. Agian, beste zerbait erosiko nuen eta bueltako diruak utzi, baina erosi ez eta zorrik kitatu ez. Egun batean horrek ez zuela ardura erabaki nuen. Zorra zelan kendu eduki arren, aurrera segitzea erabaki nuen.

Harrezkero, sarri erabaki izan dut dagokidanari ez heltzea; harrezkero, sarri aurkitu izan dut nire burua kitatu bako zaku bete zor lepoan dudala. Denetan ordaindu gabeko kable hura dago.

Bestelako emozio bat

Lan munduan antzina hasita nengoen, gustuko lanean gutxi ibilia nintzen eta astun egiten zitzaidana ondoegi ezagutzen nuen. Ezagutu gabeko lana lortu nuen, Bizkaiko hondartzarik politena zaindu behar nuen. Aurreko urtean hondartzain ibilitakoak esaten zidan zertzuk egin nitzakeen: belarra moztu, parrillak garbitu, kartelak konpondu, dutxa ingurua arteztu, parkinga garbitu… Bai eta zera ere! Nik nork kontrolatu eduki barik lanean zera hasiko nintzen! Aukera hori aprobetxatu behar nuen, atseden hartu, irakurtzeko nituenak irakurri…

Eta halaxe egin nuen: eguzkitan irakurri, itsas ertzetik paseatu, belarrak nola hazten ziren ikusi, pentsatu… bai, batez ere horixe, pentsatu, buruari eragin irakurritakoaz, gero, bizi izandakoaz, gero, bizitzekoaz, gerotxoago, bizi nezakeenaz.

Buruari lar eragiten nion. Orduan konturatu nintzen deskantsuak kantsantzioa behar duela, eskuak nekatzen ez dituenak burua unatzen duela. Horrela, egutegian markatu barik dagoen 2000ko ekaineko egun batean lana egitea erabaki nuen, bidea niri zegokidanari heltzean zetzala onartzea erabaki nuen.

Ordutik, nire burua alferkeriatan sumatzen dudan bakoitzean, ekin beharra itzartzen zait eta berorri ematen diot aginpidea.

Hemen kontatuko dudan azken emozioa.

Hogeita hamalau bat urte izango nituen eta lorerik lore igarotako azken hilabeteetan ezagutu nuen neska batek dar-dar eragiten zidan; berbetan elkar aurkitzen genuen, dantzan ere bai. Kimika lizentziaturetan aztertzen ez den kimika bageneukala sentitzen nuen.

A8an genbiltzan eta Zornotza pareko gasolindegian ausartu nintzen esatera; berorrekin ederto sentitzen nintzela esan nion, ea seme-alabarik edukitzea pentsatuta zeukan itaundu nion. Nire erabakia argia zen: ez nion utziko neure buruari korapilatzen ondorengoentzako bidea zabaltzeko ez bazen. Bihotza ez nuen urratuko alferrik.

Harrezkero bihotza nahikotan urratu diogu elkarri, eta zenbaitetan osatu; semeari erabakiak hartzen nola erakutsiko diogun sarri ereabiltzen dugu berbetan.

Malgutasun mentalaz ari naizela, urtutako garunek sortutako pentsamenduen kalitateaz ere idatz nezake, oraingoan lotu nakion elkarbizitzari.

Elkarbizitzarako aukerak hainbat dira, zuzenak urriak; ezkon bizitzatik haratago latz. Postmodernitatera emigratutakoek eraikitako gizartean bizi gara eta emigrante horiek geu gara. Umeak bezala portatzen gara. Demokratizatutako jogurta eta petit suisseren gizarteko nagusiok jabetzen hasi gara gure aurrekoek oraingo gizartera egokitzeko eduki dituzten arazoez. Guk hobeto egokitu nahi dugu eta ahalegin horretan status quoa geure egiten dugu, orduan, dena zaigu onargarri, dena baliogarri, denetarako eskubidea eduki behar omen dugu hurkoa kaltetzen ez dugun artean. Eskubideen diskurtsuan ahazten dugu gure betebeharra.

Bizi garen gizarte honetan ezkon bizitza ez den ezein aukera zuritu behar izaten da; horretarako ez da baiezko esaldirik ia erabiltzen, hurbiletik eta sakon entzunez gero, zeraz konturatzen gara: euren diskurtsoaren oinarria ezezko esaldietan oinarritzen da; ezeztapenetan zer eraiki daiteke?

Ez dut aurkitu…, ez dut nahi inoren…, zergatik egin behar dut…? Nik ez dut nahi nire… Ez dago aurrera daraman baieztapenik.

Ezagutzen dudan hainbatek aurrera bakarrik egitea erabaki dute; gauez Bakardadeak zoratzen ditu, baina. Eguneko gauak kanpoko bitartekoekin argitzen dutenak ugariak dira, urteko gauetan zoratzen ditu Bakardadeak horiek. Batzuk urteak pasatzen dituzte gaurik ia ezagutu barik, horiek bizitzako gauean zoratzen ditu Bakardadeak. Denok behar dugu inor.

Badaude hainbat bizitzak, honegatik edo hargatik, bakarrik utzi dituenak; bai, badaude, baina horiek hobeto daroate gaua, horiek ez diote ihes egiten gauari. Nahiz eta gauez Bakardadeak zerbait urratu batzuetan.

Holako egueran dagoen inor txarto dabil bere borondatez sartu bada; borondatez ez bada, orduan patuaz ari gara eta patuak ez du bihotzik.

Ezkon bizitzak bakantasunaren ametsa urtzen du, aurrera eraman nahi denean barruko nia isildu behar dugu guaren mesede. Mundua eta bizitza gure gauean amaituko direnik ez da pentsatzen, gure patuak pisua galtzen du eta zoriak irabazten.

Ezkon bizitza diodanean berdin dit zenbat paper bete den, Elizan, Mezkitan edo bakardadean elkarri bihotzean laztanduz egin den. Ezkontzak etorkizunean sinesten dela erakusten du eta, era berean, ezkonbizitza aurrera eramateak unerik une eraikitzen du iragana eta, horrekin batera, oraina eta etorkizuna oinarritzen. Gutaz gaindiko kate baten ezinbesteko maila garela erakusten digu eta gaitu.

Beti ume izan nahi dutenak ere badira; baina, aukeratu behar denean, zuzen egiten ez duenak, ume izaten segitu nahi duenak, bere larruz eta bere espirituz ordaindu beharko du kargutu nahi ez izatea; gauez Bakardadeak egingo dio berba. Ez dago kanpoko eragin nahikorik Bakardadearen berba isilduko duenik.

Nire egiak dira, zuri balio ez badizute, zuk baieztapenetan bestelako diskurtsoa eraiki ahal baduzu, aurrera zure bizi postmoderno eta alternatiboan. Baina ez egin tranparik zure buruari, zure aukera azaltzen duzunean ezeztapenak erabiltzen badituzu, jakizu aurrera ez zoazena.

Jatetxe on eta txarren arteko aldea agerikoa da. Ez dut uste gehiegi luza daitekeenik -beno, luzatu luza daiteke, baina jardun guztiaren atzean ez litzateke idazlearen kultura oinarriak besterik agertuko-. Kulturak kultura, denok ados egongo gara zikinkeria txarraren ezaugarria dela badiot.

Literaltasunean ulerturik erraz etorriko gara bat: jatekoa, mahaia, zein zerbitzaria edo komunak zikin dituen jatetxeak nekez izan dezake jatetxe onaren ospea. Ados.

Goazen, bada, literaltasunetik haratago: tratua zikina bada, irabazi-nahiak zikinak badira -beraz, ordaindu behar duguna edo platerean dakarkigutena dagokion neurrikoa ez bada, zikinkeria zekenkeria -, lana zikin edo zeken egiten bada; tipulak behar beste denboran sutan eduki ez badira, tomatea behar den moduan zatitu ez bada, labean behar zuen beste denbora pasatu ez badu…, hori ere nekez iritsiko da jatetxe onen artera. Jarreran zikinkeriak ere lohitzen du izena, jakina denez.

Jatetxe onak, berriz, kalitatea zaindu behar du, onak behar ditu lehengaiak eta zerbitzua, kalitatezkoak sukaldariaren ahalegin eta lorpenak, baita garbitzailearenak ere. Kalitatea denean behar du ona titulua lortu nahi duenak, zeren eta, bakar batean huts eginez gero, jatetxe ona izatetik han ondo jaten da-ra igaroko bailitzateke.

Aurrerago esan dudan legez, euskal izenondoa gehitu nahi izan diot ideia honi. Horrela, askok txartzat joko luketen Lekeitioko Döner Kebab salbu utziko dut, hor ezelako zikinkeriarik ez baitago, baldin eta zikintzat jotzen ez badugu Turkia aldetik etorritako jateko ohitura horiek, islamiar itxurako zerbitzaileak edota gure etnozentrismoak ondo ikusten uzten digun dena delakoa. Hori, kebaba jateko toki ona da; jatetxea ote den bestelako kontua da.

Euskal jatetxeak

Martin Berasategirena ez omen da euskal jatetxe osokoa, ez, ezta gure hirietan euskal letrez ondo hornitutako gehienak ere; euskal jatetxe ona Aulestin dago, Munitibarren, Urdazubin edo Donazaharren, Arzakek ere ba omen du bat. Euskal jatetxearen atzean andre bat egoten ei da, euskal jatetxe benetakoan ez da jatekorik saltzen.

Euskal jatetxeak zerbitzua eskaintzen du, ondo jango duzula ziurtatzen dizu, bero jango duzula, osasungarri. Euskal jatetxea horixe duzu: jatetxea, jateko etxea.

Erdal jatetxeak, berriz, anoa baizik ez du eskaintzen. Erdal jatetxea ez da jatetxea, restaurantea da, sitio en el que se restaura, eraberritzeko etxea, sukalde-tailerra.

Goian aipatutako lagunarekin Bartzelonan elkartu nintzen, eta, berandu zenez, afaltzera joan ginen. Euskal Tabernara eraman nituen bera eta gizona. Bartzelonako Euskal Taberna erdal errestorante argia dugu: euskal lotsa eta euskal damua sentitu nituen.

_________

zuzenduta

Ene barruko gauza bik hartzen dute elkar hemen: 16 urte nituela-edo hasi nintzen idazten, sarri barrua hustea helburu, eta 16 urte nituela hasi nintzen euskaraz ikasten, barrua betetzea helburu. Iaz utzi nion euskarazko ikasle ona izateari, iaz birritan egin nuen tupust C2 mailako harriarekin. Orain burua altxatu nahirik nabil eta hona nire pentsamendu tresna eta bidea: 4-brbk

Egin nituen idazki gehienak klasean hil ziren; zenbaitetan, larregitan agian, estilo kontuetan baino ez ziren irakurri idatziok; idazlan mailara jausi ziren nire idatziak. 4-brbk izan bedi idatziok duintzeko tresna, izan nadin neu idatzi duinen egile.

Izkiriatu ahala sarri zerbait ere esan nahi izan nuen; era dotorean egin nahi, gainera. Baina dotoretasuna askotan ez da izan pinpirinkeria baino; eta ahalegin haiek ez ziren indarra alferrik erabiltzea baino. Ondo egin nahi eta trakets gelditu; minagoa, esan nahi eta entzuna izan ez.

Ez dago hor nirea ez den inoren hutsik. Honetan ere hasi behar hazten 4- brbk nire beharrizan baten erantzuna ere bada.

Oraingoan gauzak esateko plaza hau paratu nahi izan dut; plaza, plaza baino bidegurutzea. Cinq Cantons Baionan, hau Quattro Strade izan liteke, 4a hortik ere badator.

Berbek eduki dezatela indarra. Ikasiko ahal dut eurokin diskurtsuak osatzen… hortik brbk.